Inloggen
Login met InkopersCafé account Account aanmaken

Premium logo's

Premium logo's

Premium partners

Sidebar premium

Sidebar premium

Gold partners

Sidebar gold

Sidebar gold

Silver partners

Sidebar silver

Sidebar silver
15
12
Nancy van Bemmel
1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars
Door Nancy van Bemmel
Categorie: Aanbesteden
Soort: ,

Experts oneens over het begrip inbesteden

Experts oneens over het begrip inbesteden

Binnen de Staat als aanbestedende dienst heerst er verdeeldheid over het begrip inbesteden. Het gebrek aan duidelijkheid zorgde voor irritatie bij marktpartijen tijdens de hoorzitting van de Vaste Commissie van Economische Zaken op 16 november jl. “Een rommelige hoorzitting. Gezien het belang van het onderwerp is dat moeilijk te verkopen”, aldus Willem Janssen, promovendus Internationaal en Europees Aanbestedingsrecht in gesprek met AanbestedingsCafe.nl.

Op de agenda stond de inbesteding van scanactiviteiten bij de Belastingdienst voor het Nationaal Archief. Aan de ene kant bestaat er onduidelijkheid over samenwerkingsverbanden tussen ministeries. Aan de andere kant is er verontwaardiging over de manier waarop de opdracht voor scanactiviteiten uiteindelijk tóch in de markt is gezet. Hieronder een uiteenzetting van de situatie.

Digitaliseren rijksarchieven
Minister Bussemaker gaf in 2015 het Nationaal Archief de opdracht om de rijksarchieven te digitaliseren, zodat de collectie voor een breed publiek beschikbaar zou komen. Het Nationaal Archief heeft hierop besloten om de scanwerkzaamheden uit te laten voeren door de Belastingdienst. Het zou namelijk gaan om kwetsbaar en waardevol cultuurhistorisch erfgoed, zoals VOC-archieven. Een aanbesteding zou leiden tot het verdelen van de archieven over verschillende partijen, wat volgens Bussemaker ongewenst en inefficiënt is.

Inbesteding terugdraaien
Hierop volgde een jaar vol debatten en moties in de Tweede Kamer. Belangrijkste aanleiding was een geslaagde klacht van scanbedrijven bij de Commissie van Aanbestedingsexperts. “Kunnen ministeries voor elkaar werkzaamheden uitvoeren zonder dat de aanbestedingsregels daarop van toepassing zijn?” vraagt Janssen. “De Commissie besloot van niet. De vraag die hierbij speelt is of de Staat gezien kan worden als meerdere aanbestedende diensten of als één aanbestedende dienst. Minister Bussemaker van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap stelt dat de ministeries vrijelijk kunnen samenwerken. Daarmee verdedigde ze de keuze om scanactiviteiten voor het Nationaal Archief toch in te besteden.” Daaropvolgend werd inbesteden in zijn algemeenheid in twijfel getrokken. VVD-Kamerlid Ziengs gaf aan dat de markt door het inbesteden buitenspel wordt gezet en dat mkb’ers inkomsten worden ontzegd. “In een aangenomen motie pleitte hij er daarom voor om de inbesteding van de scanwerkzaamheden terug te draaien en de werkzaamheden alsnog aan te besteden. Toen moest de minister opeens een keuze maken: wat gaan we hiermee doen?”, vertelt Janssen.

Marktconsultatie
Er werd een marktconsultatie georganiseerd, waarop uiteindelijk vier marktpartijen hebben gereageerd. Hieruit bleek volgens Bussemaker dat de marktpartijen niet bereid waren om de apparatuur van het Nationaal Archief te gebruiken. Ook zouden de partijen het huidige personeel van de Belastingdienst niet willen overnemen. Dit zou volgens de minister tot substantieel hogere kosten voor het Rijk leiden. Ook bleken er onvoldoende garanties voor de veiligheid van het archief. Daarom koos ze ervoor om slechts 25 procent van de opdracht aan te besteden. Volgens de minister was daarmee de veiligheid van het archief gegarandeerd en kon er tevens worden voldaan aan de condities van continuïteit en kwaliteit.

Doekje voor het bloeden
“Zoals de experts tijdens de hoorzitting aangaven: de aanbesteding was een doekje voor het bloeden” vindt Janssen. “Kritiek was er ook op de marktconsultatie. Termijnen waren kort en er vielen veel feestdagen in de periode dat er gereageerd kon worden. Ook konden de marktpartijen het materiaal dat gescand moest worden niet schouwen.”

Belangrijk knelpunt
De inbesteding van scanwerkzaamheden legt een belangrijk knelpunt bloot. Als sprake is van één aanbestedende dienst, dan geldt het recht op zelfvoorziening. Als ministeries echter aparte aanbestedende diensten zijn, dan moeten de aanbestedingsregels nageleefd worden. “Het standpunt van de minister is in ieder geval helder: de staat is één rechtspersoon en dus één aanbestedende dienst”, aldus de promovendus. “De Commissie van Aanbestedingsexperts wees deze conclusie in eerste instantie af, maar lijkt nu toch weer te twijfelen. Dat blijkt uit het advies over de inbesteding van schoonmaakdiensten. Dat versterkt het belang van rechtszekerheid.”

Naar het hof van justitie
“Alleen het Hof van Justitie van de Europese Unie kan hier uitsluitsel over geven”, stelt Janssen. “Het lastige is echter dat je afhankelijk bent van marktpartijen die welwillend zijn om te gaan procederen. Directe toegang tot de hoogste Europese rechter is er niet voor marktpartijen, omdat de nationale rechtsgang doorlopen moet worden. De snelste route naar het Hof zou via een inbreukprocedure op basis van een klacht bij de Europese Commissie zijn. Zo’n procedure kan een paar jaar duren en er zitten hoge kosten aan verbonden. Sommige partijen zijn daarnaast bang dat ze de hand bijten die hen voedt en daardoor in de toekomst geen aanbesteding meer kunnen winnen.”

Verplicht keuze motiveren
“Moeten we niet meer doen met deze materie?”, vraagt Janssen zich af. “Er bestaat geen regel die de overheid verplicht taken in of uit te besteden. Voor dit keuzemoment bestaan op dit moment nog geen (juridische) regels. Zouden we baat hebben bij een verplichting om dit soort keuzes te motiveren, zoals ook in het buitenland bestaat? Ook in het geval van de scanactiviteiten werd er bijvoorbeeld pas na veel commotie een toelichting gegeven. Het zou interessant zijn om daar nu naar te kijken, omdat de herziening van de Wet Markt en Overheid eind dit jaar plaats zal vinden.”

Initiatiefnota
Er ligt nu een initiatiefnota van de VVD en D66 op tafel die dit idee ondersteunt. “De leden Ziengs en Verhoeven willen inbestedingsbeslissingen laten vallen onder de Wet Markt en Overheid. Zij willen dat er uitgegaan wordt van ‘nee, tenzij’. Niet inbesteden, tenzij daar een goede reden voor is. Ook moeten overheden volgens deze partijen vooraf een marktconsultatie uitvoeren om te toetsen of een inbesteding wel noodzakelijk en proportioneel is.”

Nancy van Bemmel
Door Nancy van Bemmel
Nancy van Bemmel is een gedreven journalist. Voor AanbestedingsCafe.nl zet ze zich graag in om inkopers snel van het allerlaatste nieuws te voorzien. Heeft u tips voor Nancy? U kunt haar mailen via: nancy@aanbestedings-cafe.nl

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.