Inloggen
Login met InkopersCafé account Account aanmaken

Premium logo's

Premium logo's

Premium partners

Sidebar premium

Sidebar premium

Gold partners

Sidebar gold

Sidebar gold

Silver partners

Sidebar silver

Sidebar silver
23
11
17
Peter Streefkerk
1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars
Door Peter Streefkerk
Dossier: Column
Soort:

Aanbesteden maakt soms meer kapot dan je lief is

Europees aanbesteden in het personenvervoer komt de laatste jaren steeds vaker negatief in het nieuws. De vicieuze cirkel waarin deze sector terecht is gekomen kende afgelopen week weer een slachtoffer aan de kant van de personenvervoerders. Taxibedrijf Bestax uit Amersfoort vroeg zijn faillissement aan. Daardoor komen de banen van ruim 150 werknemers op de tocht te staan. Niet alleen de vervoersbedrijven en hun werknemers zijn het slachtoffer, ook de klanten van de vervoersbedrijven en de aanbestedende diensten worden getroffen door de negatieve marktwerking die het gevolg is van de Europese aanbestedingsplicht voor dit type vervoersdiensten. Hoe heeft het zover kunnen komen en is er een oplossing voorhanden?

Niet de eerste vervoerder in de problemen
Volgens moederbedrijf Besseling ging het al langer slecht met Bestax, omdat het bedrijf de afgelopen jaren een aantal grote Europees aanbestede vervoersopdrachten voor leerlingen-, instellingen- en ouderenvervoer tegen (te) scherpe tarieven heeft uitgevoerd en nog steeds uitvoert. Bestax is niet de eerste vervoerder in de markt voor leerlingen-, instellingen- en ouderenvervoer die in de problemen komt. Vorig jaar ging ook het landelijk bekende taxibedrijf Klomp uit Veenendaal al failliet. Daarbij ging het toen om de banen van ongeveer 400 medewerkers. De gevolgen waren door geheel Nederland te merken, omdat Klomp in de daaraan voorafgaande periode een groot aantal Europese aanbestedingen verspreid over regio’s door heel Nederland had gewonnen.

Verstoring marktwerking als gevolg van aanbestedingen
Opdrachtgevers zoals gemeenten en zorgverzekeraars spelen een zwaarwegende rol in de malaise bij het personenvervoer. Enerzijds zijn er de hoge (wettelijke) eisen vanuit gemeenten en ouders, anderzijds staan de tarieven onder druk door het massaal Europees aanbesteden. Dat laatste fenomeen zie je vaker optreden bij het aanbesteden als het gunningscriterium prijs voor de opdrachtgevers zwaarder mee weegt dan het gunningscriterium kwaliteit. Na contractering worden vervolgens de prestaties van leveranciers nauwlettend bijgehouden aan de hand van de afgesproken service levels. Het niet of niet goed voldoen aan deze afspraken, leidt dan tot grote boetes voor de leveranciers. Deze manier van werken verstoort ook de markt voor personenvervoer en maakt relatief gezonde taxibedrijven kapot.

Kettingreactie begint bij personeel
Bij het verlies van een contract als gevolg van een aanbesteding krijgt een deel van het personeel van het verliezende taxibedrijf een aanbod voor een nieuwe baan van het bedrijf dat de aanbesteding heeft gewonnen en vertrekt. Met name minder goed presterende en zieke chauffeurs blijven achter en het ziekteverzuim neemt toe. Dit zorgt vervolgens voor extra kosten in de bedrijfsvoering. Daardoor komen de marges nog verder onder druk te staan en daalt het kwaliteitsniveau van de dienstverlening (verder). Als het verliezende taxibedrijf vervolgens in de financiële problemen komt en faillissement aanvraagt, zijn niet alleen de chauffeurs maar alle werknemers hun baan kwijt. Uitkeringsinstantie UWV neemt dan net als bij Klomp vorig jaar tijdens de eerste weken de salarisverplichtingen over, zodat de chauffeurs nog wel kunnen worden doorbetaald en de klanten van vervoer verzekerd blijven.

Zeer grote impact voor de klanten taxibedrijven
Naast de hiervoor geschetste onzekerheid voor de medewerkers, zijn de klanten van de taxibedrijven het grootste slachtoffer. De prestaties van deze bedrijven staan kwalitatief onder druk en kunnen zelfs in een aantal gevallen in zijn geheel niet geleverd worden. Het heeft een zeer grote impact voor de klanten die in veel gevallen geen alternatieven tot hun beschikking hebben om op de plaats van bestemming te komen. Een plaats van bestemming die zij nodig hebben om bijvoorbeeld een opleiding te volgen, een geneeskundige behandeling te ondergaan of in een dagopvang te verblijven. Het is iets waar aanbestedende diensten zich (meer) bewust van dienen te zijn als zij hun vervoersdiensten via een aanbesteding in de markt zetten en de prijs daarbij voorrang geniet boven de kwaliteit.

Problemen voor gemeenten
Tenslotte hebben gemeenten zelf ook last van de huidige ontwikkelingen in het personenvervoer. Als de dienstverlening kwalitatief minder wordt, betekent dit meer werk voor de contractmanagers die verantwoordelijk zijn voor het managen van de contracten. Zij moeten meer tijd besteden aan gesprekken met de leveranciers en het monitoren van de prestaties. Bij een aanvraag tot faillissement zal de gemeente in ieder geval een analyse moeten maken van de alternatieven in geval het vervoersbedrijf daadwerkelijk failliet gaat. Wat is er vastgelegd in de contracten? Mag een derde de dienstverlening zo maar overnemen? Wat gebeurt er met de medewerkers van het vervoersbedrijf? Moet er opnieuw aanbesteed worden en zo ja, welke procedure mag je dan toepassen? Vragen waar de verantwoordelijke inkoper een antwoord op moet vinden en geven naast zijn reguliere werkzaamheden.

Tijd voor een gedragscode personenvervoer
Het aanbesteden van personenvervoer vertoont veel overeenkomsten met het aanbesteden van schoonmaakdiensten van een aantal jaren geleden. Ook daar was er sprake van een dienstverlening waarbij de loonkosten een belangrijk deel uitmaakten van de tariefstelling. Deze loonkosten werden ook nog eens voor een groot deel bepaald door landelijk overeengekomen Cao’s. Daardoor was de speelruimte voor leveranciers bij het uitwerken van hun tarieven voor de aanbestedingen minimaal.

Gevolg was dat de markt van schoonmaakdiensten in een neerwaartse spiraal terecht kwam. Vaak stonden aanbestedende diensten en schoonmaakbedrijven lijnrecht tegen over elkaar. Soms tot bij de rechtbank aan toe in geval van onoverkomelijke geschillen over de uitvoering van de contracten. Een ontwikkeling waar pas een eind aan kwam met het landelijk invoeren van een gedragscode schoonmaakbranche. Een vergelijkbare gedragscode en het kwaliteitsaspect voor een aanzienlijk deel (70% of meer) laten meewegen zou de bedrijven in de sector personenvervoer mogelijk ook kunnen helpen om de toenemende stroom faillissementen een halt toe te roepen.

Peter Streefkerk
Door Peter Streefkerk
Peter Streefkerk is eigenaar van Respect Inkoopconsultancy. Hij houdt zich bezig met interim management, advisering, projectmanagement, training en coaching. Hij is auteur van de boeken Inkopen voor Dummies, Inkoop en een groot aantal artikelen over inkopen. Volg Peter op Twitter.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.