Inloggen
Login met InkopersCafé account Account aanmaken

Premium logo's

Premium logo's

Premium partners

Sidebar premium

Sidebar premium

Gold partners

Sidebar gold

Sidebar gold

Silver partners

Sidebar silver

Sidebar silver
19
02
18
Tim Robbe
1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars
Door Tim Robbe
Dossier: Column
Soort:

Actieagenda beter aanbesteden?

Actieagenda beter aanbesteden?

Op 16 februari ontving Staatssecretaris Keijzer van Economische Zaken en Klimaat de actieagenda “Beter Aanbesteden”. De agenda bevat 23 acties op basis van aanbevelingen van een groep aanbestedende diensten en ondernemers. Zoals de lezer van mij gewend is, heb ik natuurlijk weer een kritische noot.

Die kritische noot is anders dan van collegajurist Niels van Ophem. Die stelt op LinkedIn dat de agenda “nieuwe wijn in oude zakken” is. En dat de uitvoerders van de agenda, die veel kritiek hebben op vooral kleine gemeenten, dan ook bij het ontstaan van de agenda en uitvoering daarvan die gemeenten beter betrekken. Bij die kritiekpunten sluit ik mij overigens ook aan.

Mijn kritische noot is echter meer fundamenteel van aard. Blijkbaar is nog steeds niet goed doorgedrongen bij inkopend Nederland dat inkopen in de publieke sector heel wat anders is dan inkopen in de private sector. Of beter verwoord: inkopen in de publieke en de private sector zijn gelijk op alle onbelangrijke onderdelen.

Ik zie in verschillende passages terug dat er te weinig oog is voor de specifieke context waarbinnen de overheid, laat staan de kleinere gemeente, acteert. De overheid is er om de wet uit te voeren op basis van politieke besluitvorming. Dat is een fundament onder onze democratische rechtsstaat. Daarnaast leggen uitvoerders van beleid verantwoording af aan politieke organen met daarin personen die verschillende belangen, percepties en doelstellingen vertegenwoordigen. Er is geen algemene vergadering van aandeelhouders die stuurt op een “return on investment” in puur financiële zin.

In de inleiding bij de agenda vinden wij de volgende passage: “Te vaak ligt de focus op wat niet mag in plaats van op de mogelijkheden die de Aanbestedingswet wel biedt. Dit komt door risico­avers gedrag en onvoldoende kennis van de wettelijke mogelijkheden. Dat is regelmatig te zien bij aanbestedingen in het sociaal domein waar de verantwoordelijkheid voor de aanbesteding tegenwoordig bij gemeentes ligt”.

Nu meen ik verstand te hebben van inkoop en aanbesteden, maar ik noem inkoop in het sociaal domein toch wel mijn specialisme. Uit jarenlange ervaring kan ik de lezer melden dat de focus bij gemeenten in het sociaal domein helemaal niet ligt op wat niet mag van de Aanbestedingswet. Sterker nog: de focus ligt helemaal niet op de Aanbestedingswet. Gemeenten zijn bezig met het uitvoeren van inhoudelijke wetten (Wmo 2015, Jeugdwet, P-wet) voor hun inwoners: betere zorg tegen betere financiële voorwaarden.

In veel gevallen is de Aanbestedingswet niet eens van toepassing op de manier waarop gemeenten vervolgens het sociaal domein organiseren (denk aan “open house” procedures en subsidieregelingen). Als de Aanbestedinsgwet niet van toepassing is, hoeven gemeenten ook de wettelijke mogelijkheden daarvan niet te kennen.

En dan voor wat betreft risico-avers gedrag: welke overheidsorganisatie is niet risico-avers? Overheden zijn geen investeringsbanken. Overheden geven belastinggeld uit en het grootste deel van die gelden besteden overheden aan het realiseren van publieke opdrachten (wegen, zorg, onderwijs, werk, et cetera). Als overheden hun werk niet goed uitvoeren (wat niet noodzakelijkerwijze hetzelfde is als de Aanbestedingswet altijd uitvoeren), heeft dat direct grote gevolgen voor inwoners. En wat dacht u van de politieke consequenties voor ambtsdragers als er wat misgaat?

En zo komen wij uit bij het door de agenda geformuleerde adagium: beter Aanbesteden is in de eerste plaats bewust aanbesteden. Daarover zien wij in de agenda: “Dat gebrek aan bewustzijn zien we over de volle breedte. Bij inkopers, als direct verantwoordelijken voor een goede uitvraag. Bij ondernemers die inschrijven en mede verantwoordelijk zijn voor de onderlinge communicatie. En zeker ook bij de politiek bestuurlijke omgeving. Uiteindelijk is het de politiek die inkoopafdelingen organisatorische en beleidsmatige kaders meegeeft. Vaak maken deze kaders het voor inkopers lastig om goed aan te besteden”.

Met name de onderstreepte passage laat zien dat opstellers van de agenda geen rekening houden met de politiek bestuurlijke omgeving en de werkelijke relevantie daarvan. Ik geloof er niks van dat inkopers het lastig hebben met goed aanbesteden, omdat de politiek inkoopafdelingen bepaalde kaders meegeeft. Eerder sluiten inkopers als inkoopadviseurs onvoldoende aan bij het politiek bestuurlijke proces en de kaders die daaruit voortkomen. Als inkopers blijven denken dat een inkoopproces lineair verloopt, omdat dit het model van Van Weele is dat zij geleerd hebben, dan adviseer ik ze een cursus bestuurskunde te gaan volgen. In politiek bestuurlijke omgevingen bestaan zelden lineaire processen.

Inkopers in de publieke sector moeten zich aanpassen aan die politiek bestuurlijke context, niet andersom. Vraagt de bestuurder een één-op-één gunning? En is daar juridisch gezien niets op tegen? Dan moet de inkoper als dienend adviseur niet beginnen over het nut van meerdere aanbieders. De inkoper is geen politicus. De inkoper voert uit.

Alleen als een bestuurder de inkoper vraagt om juridische grenzen te overschrijden, dan is er qua integriteit een probleem. Daaraan kan en mag de inkoper niet meewerken. Ben je het als inkoper echter alleen maar inhoudelijk (of zelfs politiek) niet eens met de voorgestelde route van de bestuurder, dan kies je een andere baan of ga je zelf in de politiek.

Het adagium voor de nieuwe agenda moet dus niet zijn: beter Aanbesteden is in de eerste plaats bewust aanbesteden. Het adagium moet zijn: beter Aanbesteden is in de eerste plaats bewust wel of niet aanbesteden.

Voor de eerste aanbeveling die ik lees, stel ik dan ook een andere actie voor. De aanbeveling luidt: veranker de positie van inkoop hoger in de organisatie, verbeter de kwantiteit en kwaliteit van de inkoopafdeling en verbeter het imago van de overheidsinkoper. Daar kan niemand het mee oneens zijn!

De benodigde actie is dan echter niet “het uitbrengen van een ‘publicatie organisatorische en strategische aspecten van inkoop'", dat natuurlijk weer één van de adviesbureaus mag gaan schrijven die altijd die soort adviezen schrijven (u kent ze wel). De benodigde actie is: het uitbrengen van een ‘publicatie bestuurskundige invloeden op inkoop en hoe inkoop daarmee om moet gaan’.

Ik schrijf graag mee.

Tim Robbe
Door Tim Robbe
mr. drs. Tim H.G. Robbe, partner bij Victor Advocaten

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.