Magnifying glass Close

Adblocker is geactiveerd!

Op deze website worden advertenties getoond. Van de advertenties wordt de redactie betaald. De redactie verzorgt het nieuws op deze website. Zonder advertenties geen nieuws. Zou je je adblocker daarom willen uitschakelen

Echte innovatie krijg je niet met het uitvragen van offertes

De zomerrust lijkt weer voorbij. Overal starten gemeenten de inkoop voor het sociaal domein weer op. In 2016 moet het namelijk gaan gebeuren: de transformatie. De discipline inkoop is optimistisch. In Binnenlands Bestuur las ik bijvoorbeeld dat inkoopwetenschappers beweren dat innovatie, en daarmee transformatie, vooral met inkoop te bewerkstelligen is. Dit omdat gemeenten het grootste deel van de centen die zij in het sociaal domein krijgen, besteden aan contracten en subsidies. Veel gemeenten zie ik nu via “offertes” om plannen van aanpak voor innovatie vragen. Gemeenten gaan die plannen, naar eigen zeggen, ook beoordelen. Maar zo krijg je geen echte innovatie en dus ook geen transformatie. De vraag is waarom niet? En hoe realiseer je dan wel innovatie? Het antwoord is dat echte innovaties, vernieuwingen die wat toevoegen, onvoorspelbaar zijn. Echte innovaties krijg je daarom alleen door ondernemers binnen randvoorwaarden te laten “spelen” met mogelijkheden. Inkoop moet dus op randvoorwaarden plaatsvinden, niet op basis van op schrift gestelde werkelijkheden en aannames (beschrijvende documenten, offertes, plannen van aanpak, et cetera).

Wat is innovatie? Een definitie die ik wel treffend vind, luidt “een radicaal of incrementeel proces, waarbij men iets bestaands verandert door de introductie van iets nieuws, dat waarde toevoegt en dat het kennisniveau verhoogt”. Deze definitie laat zien dat innovatie niet direct gerelateerd is aan inkoop. Innovatie komt zelfstandig tot stand als ondernemers merken dat zij met “iets nieuws” een verbetering aanbrengen op hun product of dienst en daarmee dus meer waarde leveren dan aanbieders van het “oude” product of de “oude” dienst. Echte innovatie is daarmee niet voorzienbaar. De meerwaarde van een product of dienst en (daarom?) de mogelijkheid van ondernemers om iets nieuws te bedenken “dat werkt en beter is”, is context gebonden. In het sociale domein is dat domein zelf de context. En die context gaat verder dan alleen een inkopende gemeente als “opdrachtgever”. De werkelijke context bestaat uit het netwerk aan gemeenten, zorgorganisaties en inwoners die zorg en welzijn ontvangen.

Veel “vernieuwingen” kunnen wij bovendien (nog) niet herkennen als innovatie. Zij leveren namelijk uiteindelijk helemaal geen meerwaarde. Wij kunnen dit soort vernieuwingen ten hoogste “spelen” noemen. In het sociaal domein, zeker ook buiten inkoopprocessen om, zijn gemeenten, zorgorganisaties en inwoners voortdurend aan het “spelen”. Van de meeste (gevraagde en ongevraagde) vernieuwingen zal blijken dat zij geen innovatie opleveren. Een aantal van de vernieuwingen zal zelfs schadelijk blijken. Bovendien zullen veel echte innovaties juist uit onverwachte hoek komen of eerst helemaal niet opvallen.

Een goed voorbeeld van echte innovatie in de zorg is “Buurtzorg”. Dat begon heel klein eind vorig decennium. En niet omdat inkopers van gemeenten of zorgverzekeraars erom vroegen. Buurtzorg begon omdat een ondernemer met een andere manier van organiseren dacht meer waarde te kunnen leveren aan afnemers (zorgvragers) tegen lagere kosten (interessant voor de inkoper). Binnen de toen geldende context bleek sprake van werkelijke innovatie, hoewel het achterliggende concept van zelfsturende teams helemaal niet nieuw was (het bestond bijvoorbeeld al heel lang in de automobiel industrie, zoals bij Volvo). Buurtzorg kon echter in eerste instantie bij veel gemeenten zijn diensten niet leveren. De reden was dat, jawel, contracten waren aanbesteed op basis van offertes en plannen van aanpak. Die contracten konden gemeenten niet zomaar openbreken om deze toch wel gewenste innovatie te implementeren in het eigen sociale domein.

De casus Buurtzorg is de reden geweest dat ik al jaren pleit voor lange termijn, “open” contracten in het sociale domein. Door als inkoper alleen randvoorwaarden te stellen aan dienstverleners en diensten in langdurige contracten, krijgen ondernemers en inwoners de mogelijkheid om te “spelen” en echte innovaties met elkaar te ontdekken. De inkoper kan daarvan profiteren door die echte innovaties direct op te nemen in zijn “open” contracten. Deze werkwijze betekent wel dat er flink wat tijd voorbij kan gaan voor echte innovaties plaatsvinden, maar dat lijkt mij beter dat een wassen neus op papier die veel punten scoort, maar uiteindelijk niets oplevert en zelfs veel schade kan doen. Bovendien ontstaat bij het uitvragen naar innovatie, het beoordelen en uiteindelijk het contracteren van een plan van aanpak (met uitsluiting van andere ondernemers en andere innovaties gedurende de looptijd van het contract) eenzelfde risico als gebeurde met het fenomeen Buurtzorg.

Kortom, echte innovatie vernieuwing met meerwaarde. Omdat dit betekent dat innovatie gebonden is aan context, is het per definitie onvoorzienbaar. Je kunt innovatie en daarmee transformatie daarom in het sociale domein niet via offertes en plannen van aanpak bewerkstelligen. De context in het sociale domein is dat domein zelf. Inkopers moeten zorgorganisaties en zorgvragers laten “spelen” binnen randvoorwaarden zodat echte innovatie zich kan voordoen en ontwikkelen. Inkopers moet innovatie dus niet af proberen te dwingen (dat werkt niet), maar begeleiden, beschermen en waarderen.

Partner van Aanbestedingscafé
Partner van Aanbestedingscafé

Reacties

Partner van Aanbestedingscafé
Sluiten

Inloggen met

of met e-mailadres