Inloggen
Login met InkopersCafé account Account aanmaken

Premium logo's

Premium logo's

Premium partners

Sidebar premium

Sidebar premium

Gold partners

Sidebar gold

Sidebar gold

Silver partners

Sidebar silver

Sidebar silver
13
03
Theo van der Linden
1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars
1
Door Theo van der Linden
Categorie: Column
Soort:

Stemmen op basis van de beste prijs kwaliteit verhouding (de EMVI-verkiezingen)

Binnenkort gaan we stemmen en het leek me aardig om eens met aanbestedings-ogen naar ons verkiezingsmodel te kijken. Dat ligt meer voor de hand dan je zou denken, want feitelijk is het kiezen van partijen prima te vergelijken met het kiezen van een leverancier, dienstverlener of aannemer, en zijn de partijprogramma’s uitstekend te vergelijken met een plan van aanpak van een inschrijver.

Het grootste verschil tussen verkiezingen en een aanbesteding is het feit dat wij bij aanbestedingen kiezen voor deskundige beoordelaars. Een plan van aanpak voor het bouwen en ontwerpen van een brug wordt beoordeeld door ingenieurs. Niemand komt op het idee om dat door koks, leraren of pianostemmers te laten doen, hoe kundig deze ook in hun eigen beroep mogen zijn. Het gekke is dat we bij het meest ingewikkelde plan van aanpak dat er is (hoe moet Nederland de komende jaren bestuurd worden?) iedereen laten meestemmen.

Toen de democratie door Plato bedacht werd sprak het vanzelf dat vrouwen, slaven en kinderen niet mee mochten stemmen, omdat zij niet in staat werden geacht om verstandige beslissingen te nemen. Slaven zijn er niet meer en kinderen laten we nog steeds niet meestemmen, maar ik acht het niet meer dan terecht dat de meisjes nu wel meestemmen. Minder waarde hechten aan de stem van vrouwen is mijns inziens niet gewenst (In een cartoon zou mijn iets te dikke vrouw op dit moment achter me staan met een deegroller).

Maar zou het bijvoorbeeld een goed idee zijn om de stem van slimme mensen zwaarder te laten wegen dan die van domme mensen? Stel: we nemen iedere Nederlander op zijn 18de verjaardag een intelligentietest af en je IQ bepaalt hoe zwaar je stem telt. De stem van mensen met een IQ boven de 150 telt vijf keer mee, van 130-150 vier keer, van 110 tot 130 drie keer, Van 90-110 twee keer, van 80 tot 90 één keer en met een IQ onder de 80 mag je niet meestemmen.

Een gevolg van dit systeem zou bijvoorbeeld kunnen zijn dat de PVV op wat minder zetels uitkomt, maar juist daarom vind ik dit geen goede oplossing. Bij een systeem zoals hierboven zouden de slimmeriken (lees: rijken) met name voor maatregelen stemmen die hun bevoorrechte positie bestendigt en lak hebben aan de minder bevoorrechten. Heb je wel eens een echte VVD-er in een dronken bui over het plebs horen praten? Nee, dat is niet gewenst. Bovendien hebben kiezers gewoon het recht om het met populisten als Wilders en Roemer eens te zijn. Ondanks dat het in de aanbestedingspraktijk prima werkt, lijkt een weging op basis van deskundigheid en intelligentie van de kiezer mij dus ongewenst.

Wat dan wel zult u vragen? Ik denk dat de aanbestedingspraktijk onze democratie een machtig handvat kan geven door het volgende gegeven. Bij een correcte beoordeling door een beoordelingscommissie worden de plannen van aanpak geanonimiseerd. Dat houdt niet alleen in dat de vormgeving neutraal is, dat de bedrijfsnaam niet genoemd wordt, maar ook dat herkenbare zaken geschrapt worden (“toen wij vorig jaar als beste schoonmaakbedrijf van Nederland verkozen werden…”). Als een inkoper tegen mij zegt dat hij altijd tussen de letters door kan lezen van welk bedrijf het plan van aanpak is, dan zeg ik tegen hem, dat hij dan de aangewezen persoon is om ze te anonimiseren.

De beoordelaars beoordelen dus echt alleen de inhoud, en alleen daarom al kun je stellen dat de beoordeling eerlijk is verlopen, zo stelde ook de rechtbank Rotterdam in ECLI:NL:RBROT:2016:6025 onlangs zeer terecht:
“Allereerst is van belang dat tussen partijen vaststaat dat alle inschrijvingen anoniem zijn beoordeeld, oftewel: de beoordelaars wisten niet aan wié zij hun punten toekenden. De beginselen van gelijkheid en transparantie beogen te voorkomen dat wordt gegund op basis van favoritisme in plaats van op de grondslag van objectieve criteria (de meest concurrerende inschrijving). Deze anonieme beoordeling maakt op zich al bepaald onaannemelijk dat sprake is van favoritisme. Dan kan voor een voorziening in kort geding niet snel plaats meer zijn, respectievelijk dienen de stellingen van een verliezend deelnemer van zwaar kaliber te zijn wil de vordering voor toewijzing in aanmerking kunnen komen.”
Het mooie is dat er voor verkiezingen in feite al een dergelijk systeem bestaat en dat is de stemwijzer. Je geeft antwoord op een dertigtal concrete vragen en de computer stelt vast welk partijprogramma het beste bij je past. Als je hier over nadenkt, is dit natuurlijk een geweldig systeem. Je hoeft geen totaaloverzicht over alle politieke kwesties te hebben en jouw stem gaat naar de partij die jouw standpunten het hoogst op de agenda heeft staan, en het doet er niet meer toe dat je Jesse Klaver ‘gewoon een lekker ding vindt’.

Om de verkiezingen net zo eerlijk te laten verlopen als een gemiddelde aanbesteding zou de kiezer dus in het stemhokje een stemwijzer moeten invullen en de stem die eruit komt is automatisch zijn stem. Je stemt dus niet op een partij, je stemt op standpunten. Strikt genomen is het niet eens nodig dat je weet op wie je gestemd hebt. Die stemwijzer moet wel heel goed werken en 100% betrouwbaar zijn, maar we hebben knappe koppen genoeg in Nederland om dat te borgen.

Maar ‘het goede gevoel’ en de ‘klik’ dan? Bij aanbestedingen weten we, op een paar laatste BVP-ers na, allang dat dat gebakken lucht is. De ‘sleutelfiguur’ blijkt na gunning niet meer werkzaam bij de winnende inschrijver en de met veel poeha gekozen projectleider zit ‘helaas’ al op een ander project. (“maar zijn vervanger is ook erg goed”). Belangrijke beslissingen moeten niet genomen worden op basis van poppetjes, maar op basis van feiten en afspraken.

Het lijkt in eerste instantie wellicht een opmerkelijke opzet, maar het doet zowel recht aan het democratisch ideaal als aan het gelijkheidsbeginsel dat de aanbestedingspraktijk domineert. Partijen worden gekozen op inhoud, de kiezer geeft aan waar zijn prioriteiten liggen en het uiteindelijke regeringsakkoord is een afspiegeling van wat ‘wij’ willen. Ook de kabinetsformatie gaat een stuk eenvoudiger omdat de echte keuzes niet meer onderhandeld hoeven te worden, maar feitelijk al in het stemhokje bepaald zijn.

Voorlopig is het echter nog niet zover. Veel wijsheid toegewenst bij het uitbrengen van uw stem

Theo van der Linden
Door Theo van der Linden
Theo van der Linden is een van de meest gevraagde, zoniet de meest gevraagde, spreker over Europees aanbesteden in Nederland. De afgelopen jaren gaf hij meer dan 1000 trainingen, voordrachten en lezingen over aanbesteden bij zowel aanbestedende diensten als bedrijven. Hij is de samensteller van de bundel 'Aanbestedingsjurisprudentie in de praktijk' waarin hij commentaar geeft op ca 300 rechtszaken. Meer informatie over hem en zijn bedrijf VdLC vindt u op www.aanbesteding.nl

Reacties:

  • Hans Kuiper | 14-03-2017 om 12:42

    Dit keer helemaal eens, Theo. Stem op wat goed is voor iedereen. Dat is ook goed voor jezelf.
    Overigens heet het bepalen van de “Beste Koop” nu geen EMVI meer. De huidige wet maakt er een potje van en noemt het de “Beste PKV”. We hebben een wetgever die het verschil in abstractie niet kent tussen een dier en een ezel.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.